15 iyun-Tarixin bu günü

15 İyunda Azərbaycanda və Dünyada Baş Vermiş Tarixi Hadisələr.
15 iyun həm Azərbaycan, həm də dünya tarixinin gedişatına təsir göstərən bir sıra mühüm ictimai-siyasi, hərbi, elmi və mədəni hadisələrlə yadda  qalıb. AvroMedia.Az həmin hadisələrin xronologiyasını, eləcə də bu gündə doğulan və dünyasını dəyişən tarixi şəxsiyyətlərin siyahısını təqdim edir:
Azərbaycan tarixində 15 iyun
1993-cü il — Milli Qurtuluş Günü: Azərbaycan Respublikasının Ali Sovetində keçirilən iclasda Ulu Öndər Heydər Əliyev Ali Sovetin sədri seçilib. Bu hadisə ölkədə mövcud olan daxili siyasi böhranın, xaosun və vətəndaş müharibəsi təhlükəsinin qarşısını alaraq, müasir dövlətçilik tariximizdə dönüş nöqtəsi olub. 1997-ci ildən etibarən bu təqvim rəsmi dövlət bayramı — Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd edilir.
2021-ci il — Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Şuşa şəhərində iki ölkə arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında tarixi Bəyannamə imzalayıblar. Sənəd Bakı ilə Ankara arasında bütün sahələrdə, xüsusilə müdafiə və təhlükəsizlik istiqamətində strateji tərəfdaşlığı ən yüksək səviyyəyə qaldırıb.
Dünya tarixində 15 iyun
„Magna Carta“ fərmanı imzalanıb
1215-ci il
İngiltərə kralı Con monarxın mütləq hakimiyyətini məhdudlaşdıran və hüququn aliliyini təsbit edən ilk sənədi — „Magna Carta“nı (Böyük Azadlıqlar Xartiyası) imzalayıb. Bu sənəd müasir konstitusiya hüququnun təməli hesab olunur.
Kosovo döyüşü baş verib
1389-cu il
Sultan I Muradın rəhbərlik etdiyi Osmanlı ordusu ilə serb və bosniyalıların koalisiya qoşunları arasında həlledici döyüş baş verib. Osmanlı imperiyasının qələbəsi ilə nəticələnən bu döyüş Balkan regionunun taleyini uzunmüddətli müəyyən edib.
İlk uğurlu qanköçürmə prosesi icra edilib
1667-ci il
Fransalı həkim Jan-Batist Deni tibb tarixində ilk dəfə olaraq insana (heyvandan) qanköçürmə əməliyyatını uğurla həyata keçirib. Bu addım transfuziologiya elminin inkişafında ilkin təməl rolunu oynayıb.
Yaponiyada irimiqyaslı sunami hadisəsi qeydə alınıb
1896-cı il
Yaponiyanın Sanriku sahili yaxınlığında baş verən güclü zəlzələ dalğaları 40 metrlik sunamiyə səbəb olub. Təbii fəlakət nəticəsində 22 mindən çox insan həyatını itirib.
UEFA təsis olunub
1954-cü il
İsveçrənin Bazel şəhərində Avropa Futbol Assosiasiyaları İttifaqı (UEFA) yaradılıb. Qurum hazırda qitə futbolunun əsas idarəedici orqanıdır.
15 iyunda doğulan mühüm tarixi şəxsiyyətlər
1330-cu il — "Qara Şahzadə" Eduard (Edward the Black Prince): İngiltərə kralı III Eduardın böyük oğlu, Yüzillik müharibənin ən məşhur və istedadlı hərbi sərkərdələrindən biri. Kreys və Puatye döyüşlərində fransız qoşunlarına qarşı qazandığı qələbələrlə orta əsrlər hərb tarixinə düşüb.
1843-cü il — Edvards Qriq (Edvard Grieg): Məşhur norveçli bəstəkar, pianoçu və musiqi xadimi. Musiqidə romantizm cərəyanının ən mühüm nümayəndələrindən biridir. Henrik İbsenin "Per Günt" dramına bəstələdiyi musiqi dünya klassik musiqisinin incilərindən hesab olunur.
1914-cü il — Yuri Andropov: SSRİ dövlət və partiya xadimi, 1982-1984-cü illərdə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi. O, həmçinin uzun illər (1967-1982) SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinə (DTK / KGB) rəhbərlik edib.
1915-ci il — Nəsir İmanquliyev: Azərbaycanın görkəmli jurnalisti, tanınmış publisist, əməkdar elm xadimi, professor. O, rəsmi mətbuat tariximizdə uzun illər "Bakı" və "Baku" qəzetlərinin təsisçisi və baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərib. Azərbaycanda peşəkar jurnalistika məktəbinin formalaşmasında, bir neçə nəsil tanınmış mətbuat işçisinin yetişməsində və milli publisistikanın inkişafında müstəsna, əvəzedilməz xidmətləri olub.
1916-cı il — Herbert Simon: Amerikalı sosioloq, iqtisadçı və psixoloq. Süni intellekt, idarəetmə və qərar qəbulu nəzəriyyəsi sahəsindəki fundamental tədqiqatlarına görə 1978-ci ildə İqtisadiyyat vurə Nobel mükafatına layiq görülüb.
1946-cı il — Demis Russos (Demis Roussos): Dünyaşöhrətli yunan müğənnisi və musiqiçisi. Təkrarolunmaz vokal tembri ilə "Souvenirs", "Goodbye, My Love, Goodbye" kimi onlarla qlobal hitə imza atmış, albomları dünyada 60 milyondan çox tirajla satılmışdır.
15 iyunda vəfat edən tarixi şəxsiyyətlər
1389-cu il — Sultan I Murad: Osmanlı İmperiyasının üçüncü sultanı. Elə məhz 15 iyun tarixində baş verən Kosovo döyüşündəki parlaq qələbədən dərhal sonra, döyüş meydanını gəzərkən yaralı serb cəngavəri Miloş Obiliç tərəfindən sui-qəsdlə qətlə yetirilib. O, döyüş meydanında şəhid olan yeganə Osmanlı sultanıdır.
1849-cu il — Ceyms Noks Polk (James K. Polk): Amerika Birləşmiş Ştatlarının 11-ci prezidenti (1845–1849). ABŞ tarihində ölkə ərazilərini ən çox genişləndirən prezidentlərdən biri hesab olunur; Kaliforniya və Nyu-Meksiko məhz onun dövründə ABŞ-yə birləşdirilib.
1888-ci il — III Fridrix: Almaniya imperatoru (kayzeri) və Prussiya kralı. Ağır xəstəlik səbəbindən cəmi 99 gün hakimiyyətdə qala bildiyi üçün Almaniya tarixinə "Üç kayzer ili" kimi düşən 1888-ci ilin ən dramatik simalarından biridir.
1923-cü il — Aleksandr Aleksandroviç Popov: Görkəmli memar və mühəndis. Azərbaycanda, xüsusilə Bakı şəhərində bir çox monumental binaların, o cümlədən memarlıq incilərindən sayılan Müqəddəs Aleksandr Nevski Baş Kafedralının (tarixi "Qızıllı kilsə") inşasına rəhbərlik etmiş mütəxəssislərdəndir.
1996-cı il — Ella Fitscerald (Ella Fitzgerald):Dünya musiqi tarixinin ən böyük simalarından biri, "Cazın birinci xanımı". 14 qat "Qremmi" mükafatı laureatı olan əfsanəvi amerikalı caz müğənnisi üç oktavalıq diapazona malik təkrarolunmaz səsi ilə vokal sənətində silinməz iz qoyub.
Tarixin bu günü sadəcə keçmişin xronologiyası deyil, həm də müasir dünyamızı formalaşdıran mühüm dönüş nöqtələrinin buraxdığı silinməz izdir. Təqvimin hər yarpağındakı mühüm məqamları və günün əsas xəbərlərini AvroMedia.Az vasitəsilə izləməyə davam edin.