9 İyunun strateji NƏTİCƏLƏRİ

Mahir HÜSEYN

Azərbaycanın müasir tarixində bəzi hadisələr var ki, onların təsiri yalnız baş verdiyi dövrlə məhdudlaşmır, sonrakı onilliklərin siyasi və ictimai inkişaf trayektoriyasını da müəyyənləşdirir. 1993-cü il iyunun 9-da Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı belə hadisələrdən biridir. Bu tarixə yalnız siyasi liderin paytaxta dönüşü kimi baxmaq düzgün olmazdı. Əslində, həmin gün Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi yaşamaq qabiliyyətinin sınağa çəkildiyi bir dövrdə yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı oldu. 

1993-cü ilin iyununda Azərbaycan çox mürəkkəb vəziyyətlə üzləşmişdi. Qarabağ müharibəsində uğursuzluqlar, iqtisadi böhran, hakimiyyət daxilində ziddiyyətlər və bölgələrdə artan gərginlik dövlət institutlarını zəiflətmişdi. Gəncədə baş verən hadisələr ölkədə vətəndaş qarşıdurması təhlükəsini daha da artırmışdı. Silahlı qüvvələr üzərində nəzarətin zəifləməsi və siyasi idarəetmədə yaranan boşluq Azərbaycanın gələcəyini sual altına qoyurdu. 

Belə bir şəraitdə müxtəlif siyasi qüvvələr, ziyalılar və geniş ictimaiyyət ölkənin böhrandan çıxış yolunu təcrübəli dövlət xadimi Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində görməyə başladı. Naxçıvan Ali Məclisinin sədri olan Heydər Əliyev xalqın və dövlət rəhbərliyinin çağırışlarına cavab verərək iyunun 9-da Bakıya gəldi. 

Tarixdə liderlərin hakimiyyətə qayıdışı çox olub. Lakin Heydər Əliyevin Bakıya dönüşünü fərqləndirən əsas məqam onun hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan tərəflərdən biri kimi deyil, böhranın həllinə çağırılan siyasi fiqur kimi qəbul edilməsidir.

Analitik nöqteyi-nəzərdən baxdıqda, həmin dövrdə cəmiyyət üçün əsas məsələ hakimiyyətin kimdə olması deyil, dövlətin ümumiyyətlə mövcudluğunu qoruyub saxlaya bilməsi idi. Azərbaycanın qarşısında duran problem siyasi rəqabətdən daha çox dövlətçilik problemi idi. Bu baxımdan 9 iyun hadisəsi hakimiyyət dəyişikliyindən əvvəl dövlətin xilası məsələsi kimi qiymətləndirilir. 

Heydər Əliyevin siyasi bioqrafiyası ona mürəkkəb situasiyalarda qərar qəbul etmək bacarığı qazandırmışdı. Bakıya qayıtdıqdan sonra onun ilk addımlarından biri vəziyyəti yerində öyrənmək və qarşıdurmanın böyüməsinin qarşısını almaq oldu. O, həyatını riskə ataraq Gəncəyə yollandı və müxtəlif qüvvələr arasında dialoqun qurulmasına çalışdı. Bu addım vətəndaş müharibəsi təhlükəsinin azaldılmasında mühüm rol oynadı. 

Bu gün siyasi elmdə böhran idarəçiliyi anlayışı xüsusi yer tutur. 1993-cü ilin iyun hadisələri göstərdi ki, dövlətlər yalnız hüquqi mexanizmlərlə deyil, eyni zamanda böhran anında məsuliyyəti üzərinə götürə bilən liderlik institutu ilə də qorunur.

Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışının nəticələri yalnız 1993-cü ilin hadisələri ilə yekunlaşmadı. Sonrakı dövrdə bir sıra strateji proseslərin təməli məhz həmin günlərdən başladı.

Ölkədə siyasi sabitliyin bərpası, dövlət idarəetmə sisteminin yenidən qurulması, xarici siyasətdə balanslı kursun formalaşdırılması, iqtisadi islahatların başlanması, Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsi kimi  bu amillər sonrakı illərdə ölkənin inkişaf modelinin əsas sütunlarına çevrildi. 

Aradan keçən illər göstərdi ki, 9 iyun yalnız bir təqvim hadisəsi deyil. Bu tarix Azərbaycan siyasi tarixində dövlətçilik, sabitlik və milli həmrəylik anlayışları ilə əlaqələndirilən mühüm simvollardan birinə çevrilib.

15 iyunun Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd olunmasının ideoloji və siyasi əsasında da məhz 9 iyunda başlayan proseslər dayanır. Əgər 15 iyun siyasi nəticənin tarixidirsə, 9 iyun həmin nəticəyə aparan yolun başlanğıcı hesab olunur. 

1993-cü il iyunun 9-da Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Bu hadisə dövlətçiliyin qorunması, siyasi sabitliyin bərpası və müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf kursunun müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu gün həmin tarixə nəzər salarkən görünür ki, söhbət yalnız bir siyasi qərardan deyil, dövlətin taleyini dəyişən strateji seçimdən gedir. Azərbaycanın sonrakı inkişaf yolu da göstərdi ki, 9 iyun müasir dövlətçilik tariximizin ən mühüm mərhələlərindən biri kimi yadda qalıb. 

скачать dle 12.1