10 iyun tarixi dünya və Azərbaycan tarixində bir sıra siyasi, hərbi, elmi və mədəni hadisələrlə yadda qalıb. Bu tarixdə baş verən hadisələr bəzən dövlətlərin taleyini dəyişib, bəzən isə elm və mədəniyyət tarixində yeni səhifələr açıb.

Azərbaycan tarixində 10 iyun

1918-ci il – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlət quruculuğu dövrü

1918-ci ilin iyun ayında gənc Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövlət institutlarının formalaşdırılması, ordunun təşkili və ölkənin beynəlxalq tanınması istiqamətində mühüm addımlar atırdı. Hökumət Gəncədə fəaliyyət göstərir, ölkənin təhlükəsizliyi və idarəçiliyi üçün mühüm qərarlar qəbul olunurdu.

1993-cü il – Azərbaycanın taleyini dəyişən günlər

1993-cü ilin iyun hadisələri ölkənin siyasi tarixində xüsusi yer tutur. Məhz həmin günlərdə xalqın tələbi ilə ümummilli lider Heydər Əliyev Bakıya qayıtdıqdan sonra ölkədə siyasi sabitliyin bərpası istiqamətində proseslər sürətlənmişdi. 10 iyun da həmin tarixi dönüş mərhələsinin ən mühüm günlərindən biri hesab olunur.

Azərbaycanın enerji və diplomatiya tarixində iyun ayının rolu

Müstəqillik dövründə iyun ayı Azərbaycan üçün beynəlxalq enerji əməkdaşlığı, regional təhlükəsizlik və diplomatik təşəbbüslərin fəallaşdığı dövr kimi tanınır. Xüsusilə neft strategiyasının həyata keçirilməsi ilə bağlı bir sıra mühüm görüşlər məhz iyun ayında keçirilib.

Azərbaycanla bağlı xatırlanan şəxslər

10 iyun tarixində Azərbaycan tarixində xüsusi doğum və ya vəfat hadisələri geniş şəkildə qeydə alınmasa da, bu tarix müstəqil Azərbaycanın siyasi taleyində dönüş yaradan 1993-cü ilin iyun prosesləri ilə yadda qalır. Bu səbəbdən 10 iyun müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsi dövrünün mühüm mərhələlərindən biri hesab edilir.

Dünyada 10 iyun tarixində baş vermiş mühüm hadisələr

1692 – Salem cadugərlik məhkəmələrinin ilk edamı

ABŞ-ın Massaçusets ştatında məşhur Salem cadugərlik məhkəmələri zamanı ilk edam həyata keçirildi. Bu hadisə sonradan dini fanatizmin və hüquqi səhvlərin simvoluna çevrildi.

1752 – Benjamin Franklinin məşhur təcrübəsi

Amerikalı alim və siyasətçi Benjamin Franklin ildırımın elektrik təbiətli olduğunu sübut edən məşhur uçurtma təcrübəsini həyata keçirdi. Bu hadisə elektrik elminin inkişafında mühüm mərhələ sayılır.

1935 – “Anonim Alkoqoliklər” təşkilatı yaradıldı

ABŞ-da Bill Uilson və Robert Smit tərəfindən “Alcoholics Anonymous” təşkilatının əsası qoyuldu. Bu qurum sonradan dünyanın ən məşhur reabilitasiya hərəkatlarından birinə çevrildi.

1940 – İtaliya İkinci Dünya müharibəsinə qoşuldu

Benito Mussolinin rəhbərlik etdiyi İtaliya Böyük Britaniya və Fransaya müharibə elan edərək İkinci Dünya müharibəsində aktiv iştirak etməyə başladı. Bu addım müharibənin gedişində mühüm dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur.

1942 – Liditse faciəsi

Nasist Almaniyası Çexiyanın Liditse kəndini tamamilə məhv etdi. Kənd sakinlərinin böyük hissəsi qətlə yetirildi və ya deportasiya olundu. Hadisə İkinci Dünya müharibəsinin ən dəhşətli cinayətlərindən biri kimi tarixə düşüb.

1963 – ABŞ-da Bərabər Əməkhaqqı Aktı qəbul edildi

Prezident Con Kennedi qadın və kişilər arasında əməkhaqqı fərqinin aradan qaldırılmasına yönəlmiş qanunu imzaladı. Bu sənəd gender bərabərliyi sahəsində mühüm addım hesab olunur.

1967 – Altıgünlük müharibə başa çatdı

Yaxın Şərq tarixinin ən mühüm hərbi qarşıdurmalarından biri olan Altıgünlük müharibə İsrail və Suriya arasında atəşkəs razılaşması ilə sona çatdı. Müharibənin nəticələri regionun siyasi xəritəsini dəyişdirdi.

1999 – Kosovo müharibəsinin sonu

NATO-nun hərbi əməliyyatlarından sonra Serbiya qüvvələrinin Kosovodan çıxarılması barədə razılıq əldə edildi və müharibə faktiki olaraq başa çatdı.

2003 – NASA-nın “Spirit” roveri Marsa göndərildi

ABŞ-ın kosmik proqramı çərçivəsində Marsın öyrənilməsi üçün “Spirit” roveri kosmosa buraxıldı. Aparat sonradan planet haqqında mühüm məlumatlar topladı.

10 iyunda doğulan məşhur şəxslər

Frederik Barbarossa (1122)
Judy Garland (1922)
Prince Philip (1921)
Tara Lipinski (1982)
Kaia Kanepi (1985)

10 iyunda vəfat edən məşhur şəxslər

Antoni Gaudí (1926)
Spencer Tracy (1967)
Ray Charles (2004)

10 iyun tarixi dünya tarixində Salem məhkəmələrindən tutmuş İkinci Dünya müharibəsinə, Altıgünlük müharibədən Kosovo münaqişəsinin sonuna qədər çoxsaylı mühüm hadisələrlə yadda qalıb. Azərbaycan üçün isə bu tarix xüsusilə 1993-cü ilin iyun hadisələri fonunda dövlətçiliyin qorunması və siyasi sabitliyin bərpası proseslərinin simvolik günlərindən biri kimi əhəmiyyət daşıyır.

İlhamə HÜSEYNİ