28 Aprel-Tarixin BU GÜNÜ

Hər bir tarix özündə keçmişin izlərini, bəşəriyyətin inkişaf mərhələlərini və dönüş nöqtələrini daşıyır. 28 aprel də həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində mühüm hadisələrlə yadda qalan günlərdən biridir. Bu tarix müxtəlif dövrlərdə siyasi dəyişikliklər, elmi nailiyyətlər və mədəni hadisələrlə tarixə düşmüşdür.

Azərbaycan tarixində 28 aprel

Azərbaycan üçün 28 aprel ən çox Aprel işğalı ilə xatırlanır. 1920-ci ilin məhz bu günündə bolşevik Rusiyasının XI Qırmızı Ordusu Bakıya daxil olaraq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə son qoydu. Bu hadisə ölkənin müstəqilliyinin itirilməsi və sovet hakimiyyətinin qurulması ilə nəticələndi.

1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay mövcud olsa da, bu qısa müddət ərzində dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdı. 28 aprel 1920-ci il hadisələri isə Azərbaycanın siyasi tarixində yeni bir mərhələnin – sovet dövrünün başlanğıcı oldu.

Bu tarix uzun illər sovet ideologiyası çərçivəsində “inqilab günü” kimi qeyd edilsə də, müstəqillik bərpa olunduqdan sonra hadisələrə milli prizma ilə yanaşılaraq, bu gün daha çox işğal və dövlət müstəqilliyinin itirilməsi günü kimi xatırlanır.

28 aprel görkəmli alim və ictimai xadim Zərifə Əliyevanın doğum günüdür.

O, 1923-cü il aprelin 28-də anadan olub və Azərbaycan tibb elminin, xüsusilə oftalmologiya sahəsinin inkişafında müstəsna rol oynayıb. Akademik kimi qazandığı uğurlarla yanaşı, Zərifə Əliyeva həm də yüksək mənəvi keyfiyyətləri, ziyalılığı və cəmiyyətə töhfələri ilə yadda qalıb.

Bu baxımdan 28 aprel Azərbaycan üçün yalnız Aprel işğalı kimi kədərli bir tarixi hadisə ilə deyil, eyni zamanda belə görkəmli bir şəxsiyyətin dünyaya gəldiyi gün kimi də əhəmiyyət daşıyır. Yəni bu tarix həm hüzn, həm də qürur doğuran məqamları özündə birləşdirir.

Dünyada 28 aprel tarixində baş verən hadisələr

Dünya tarixində də 28 aprel müxtəlif mühüm hadisələrlə yadda qalıb.

1789-cu ildə məşhur Bounty üsyanı baş verdi. Britaniya gəmisində ekipaj üzvlərinin kapitan William Bligh-ə qarşı üsyanı tarixə ən məşhur dəniz üsyanlarından biri kimi düşdü.
1945-ci ildə Benito Mussolini və onun yaxın tərəfdarları İtaliyada edam edildi. Bu hadisə İkinci Dünya müharibəsinin son günlərində faşist rejiminin süqutunun simvolik anlarından biri hesab olunur.
1967-ci ildə amerikalı boksçu Muhammad Ali hərbi xidmətə getməkdən imtina etdiyi üçün dünya çempionluğu titulundan məhrum edildi. Bu hadisə ABŞ-da və dünyada vətəndaş hüquqları və müharibə əleyhinə hərəkatın mühüm epizodlarından biri kimi qiymətləndirilir.
2001-ci ildə amerikalı iş adamı və kosmik turist Dennis Tito tarixə ilk kosmik turist kimi düşdü. O, Beynəlxalq Kosmik Stansiyana səfər edərək kosmos turizminin əsasını qoydu.

Mədəni və ictimai əhəmiyyət

28 aprel tarixi təkcə siyasi hadisələrlə deyil, həm də cəmiyyətlərin yaddaşında müxtəlif mənalarla yaşayır. Bu gün keçmişin dərslərini xatırlamaq, tarixdən nəticə çıxarmaq və gələcəyə daha sağlam baxış formalaşdırmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan üçün bu tarix milli yaddaşın mühüm hissəsidir. Dövlət müstəqilliyinin nə qədər qiymətli olduğunu xatırladan 28 aprel, eyni zamanda xalqın azadlıq ruhunun heç vaxt sarsılmadığını göstərir.

Tarix sadəcə keçmişin xronologiyası deyil, həm də bu günümüzü və gələcəyimizi formalaşdıran hadisələrin toplusudur. 28 aprel həm Azərbaycan, həm də dünya üçün müxtəlif mənalar daşıyan, dərs və nəticələrlə zəngin bir tarixdir.

Bu gün baş verənləri xatırlamaq, onları düzgün qiymətləndirmək və gələcək nəsillərə ötürmək hər bir cəmiyyətin borcudur. 28 aprel də məhz belə günlərdən biridir – həm hüzn, həm dərs, həm də düşünmək üçün bir fürsət.

İlhamə HÜSEYNİ