İranın ideoloji TƏSİR SİYASƏTİ

Mahir HÜSEYN

Son dövrlərdə regionda baş verən hadisələr, xüsusilə Naxçıvan istiqamətində baş verən dron insidenti ilə bağlı müxtəlif iddialar və şərhlər ictimai müzakirələrə səbəb olub. Sosial şəbəkələrdə və bəzi dini mühitlərdə səsləndirilən fikirlər isə diqqət çəkir. Belə ki, bəzi dini şəxslərin hadisə ilə bağlı məsuliyyəti İranın üzərindən götürməyə çalışaraq günahı İsrailin üzərinə yönəltməsi cəmiyyətdə suallar yaradıb. Bu vəziyyət Azərbaycanda fəaliyyət göstərən müəyyən dini çevrələrin İranın ideoloji təsir dairəsində olub-olmaması məsələsini yenidən gündəmə gətirir.

İran İslam Respublikası uzun illərdir region ölkələrində dini və ideoloji təsir mexanizmlərindən istifadə etməyə çalışır. Bu təsirin əsas alətlərindən biri dini təhsil, dini mərkəzlər və ideoloji bağlılıqdır. Xüsusilə şiə dini institutları vasitəsilə müxtəlif ölkələrdə özünə simpatiya qazandırmaq və siyasi təsir yaratmaq İranın xarici siyasət strategiyalarından biri hesab olunur.

Azərbaycan isə dünyəvi dövlət modelinə malikdir və dini fəaliyyət dövlət tərəfindən tənzimlənir. Buna baxmayaraq, müəyyən qrupların İranın dini-siyasi ideologiyasına simpatiya göstərməsi zaman-zaman müzakirə mövzusu olur.

Son hadisələr fonunda bəzi dini şəxslərin məscidlərdə və ya dini mühitlərdə səsləndirdiyi fikirlər diqqət çəkir. İddialara görə, Naxçıvana atılan dron hadisəsində məsuliyyətin İranın üzərindən götürülməsi və hadisənin başqa ölkələrin üzərinə yönəldilməsi cəhdləri müşahidə olunub.

Əgər belə təbliğat həqiqətən mövcuddursa, bu artıq yalnız dini fikir deyil, siyasi mövqenin nümayişi kimi qiymətləndirilə bilər. Məscidlərin siyasi təbliğat platformasına çevrilməsi isə Azərbaycan qanunvericiliyinə görə yolverilməz sayılır. Çünki ölkə qanunlarına əsasən dini məkanlar siyasi təbliğat üçün istifadə edilə bilməz.

Azərbaycan cəmiyyəti xüsusilə dövlət təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələlərdə həssasdır. Bu baxımdan bəzi dini şəxslərin xarici dövlətlərin maraqlarına uyğun mövqelər sərgiləməsi ictimai narahatlıq yaradır.

Ekspertlər hesab edir ki, dini fəaliyyət ilə siyasi təbliğat arasındakı sərhəd çox aydın olmalıdır. Dini şəxslərin siyasi və geosiyasi məsələlərdə tərəf kimi çıxış etməsi cəmiyyətdə parçalanmaya səbəb ola bilər.

Azərbaycanda dini icmaların fəaliyyətinə nəzarət edən əsas qurumlardan biri Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi hesab olunur. Bu quruma uzun illərdir Allahşükür Paşazadə rəhbərlik edir.

Cəmiyyətdə tez-tez belə sual səslənir: əgər məscidlərdə və dini mühitlərdə xarici siyasi mövqelərə uyğun təbliğat aparılırsa, bu məsələyə dini qurumların reaksiyası necə olmalıdır?

Ekspertlərin fikrincə, dini sahədə fəaliyyət göstərən qurumlar ölkənin dövlət maraqlarına və qanunvericiliyinə uyğun fəaliyyət göstərməlidir. Əks halda, dini məkanların siyasi mübarizə meydanına çevrilməsi riski yarana bilər.

Azərbaycan regionda mürəkkəb geosiyasi mühitdə yerləşir. Bu səbəbdən ideoloji və informasiya təhlükəsizliyi məsələləri də milli təhlükəsizliyin tərkib hissəsi hesab olunur.

Siyasi analitiklər bildirirlər ki, dini radikalizm və xarici ideoloji təsirlər yalnız hüquqi deyil, həm də maarifləndirmə yolu ilə qarşısı alınmalı olan məsələlərdir. Cəmiyyətin sağlam dini biliklərə sahib olması və dövlətçilik prinsiplərinin qorunması bu baxımdan mühüm rol oynayır.

Naxçıvan istiqamətində baş verən dron hadisəsi ilə bağlı səsləndirilən fikirlər bir daha göstərir ki, dini mühitlərdə siyasi və geosiyasi təbliğat məsələsi diqqətlə izlənilməlidir. Azərbaycan dünyəvi dövlət modelinə malikdir və bu model dini fəaliyyətin siyasətdən ayrılmasını tələb edir.

Ekspertlərin fikrincə, dini liderlər və qurumlar cəmiyyətdə sabitliyin və dövlət maraqlarının qorunmasına xidmət edən mövqe sərgiləməlidir. Əks halda, xarici ideoloji təsirlər ölkə daxilində yeni müzakirə və narahatlıq mövzularına səbəb ola bilər.

скачать dle 12.1